Bastion Menniczy Toruń

Bastion numer 1 zwany „Menniczy”, a poprawnie NOWY, znajduje się nad Wisłą na południowo-wschodnim krańcu starego miasta – tutaj. Jest to jedyny bastion ziemny, którego konstrukcję datuje się na XVII wiek, a który przetrwał do naszych czasów, w dużej częsci, w mniej więcej niezmienionej formie.

199_6

ortomapa

Stare miasto w Toruniu – Lidar – na czerwono bastion nowy (1), na żółto fosa, na zielono przedstok. Wydaje mi się, że fosa choć XIX wieczna, to może znajdować się w miejscu wcześniejszej. Metryka tych dzieł nie konicznie musi sięgać XVII wieku. Jednakże kierowała mną myśl, że budowniczowie systemu kleszczowego używali już istniejących konstrukcji zamiast je zasypywac i kilkadziesiąt metrów dalej kopać nowe. Ale moge się mylić.

Usypano go w latach 1629-31, natomiast do 1634 zakończono fortyfikowanie reszty miasta w stylu staroholenderskim. Układ XVII wiecznej twierdzy jest doskonale widoczny na planie Matthäusa Meriana z 1641 roku. W następnych wiekach twierdzę toruńską wielokrotnie niszczono, naprawiano, przebudowywano i rozbudowywano. Niemniej jednak część bryły bastionu pierwszego pozostała nienaruszona. Zarys dziejów fortyfikacji Torunia można znaleźć tutaj. Więcej zdjęc i informacji na temat obiektu tutaj

bastion menniczy 023

Widok na bastion wraz z otaczającym go murem.

Obecnie nasyp bastionu otoczony jest ceglanym murem Carnota, wybudowanym w 1824 roku. Jest to konstrukcja zabezpieczająca fosę przed forsowaniem jej przez piechotę nieprzyjaciela. W Toruniu jest to jeden z lepiej zachowanych odcinków tego typu muru. Od strony wewnętrznej mur wzmocniony jest arkadami, oraz posiada dwie przypory z przejściami. W każdym łuku znajdują się trzy otwory strzelnicze.

Na tyłach bastionu wybudowano dodatkowe budynki obronne. W 1825 podręczny magazyn amunicji, a podczas modernizacji w 1888 – schron pogotowia.

bastion menniczy 018

Wewnętrzna strona – podręczny magazyn amunicji, a w górze po lewej schron pogotowia.

Z tyłu znajduje się jeszcze wojenny magazyn prochu, obok niego stoją budynki magazynu pontonów – budynki te są wiadomoo późniesze, lecz wiążą się z całością założenia. W murze od storny rzeki zachowana jest furta forteczna.

 

Bastion jest obecnie zaniedbany zarasta i niszczeje. Na tyłach muru carnota (od wewnętrznej storny) leżą stosy butelek po rozpuszczalnikach (!) i masa śmieci. Drzewa rosną dziko, nikt się nimi nie opiekuje teoretycznie grozi to katastrofą. Natomiast z drugiej strony muru tętni życie, tu znajduje się bulwar gdzie przyjeżdżają turyści i zbierają się mieszkańcy miasta. Większość z nich nie wie nawet czym jest ten „zarośnięty pagórek”. Ze szczytu bastionu rozciąga się doskonały widok na Wisłę i bulwar. Gdyby tylko znaleźć fundusze na zagospodarowanie tego miejsca, mogło by się ono stać świetnym punktem spotkań i wypoczynku. Tym bardziej, że na tyłach znajduje się ogromny niezagospodarowany, pusty plac. Jak tak dalej pójdzie to w końcu stanie tutaj kolejny blok, ale czy o to chodzi?

Jest to jeden z niewielu już zachowanych ziemnych bastionów staroholenderskich – więc powinno się zadbac o niego w szczególności. Z pewnościa nie jest to oryginał, był na pewno wielokrotnie nadsypywany i naprawiany, ale mimo wszystko ma w sobie metrykę XVII wieczną, niespotykaaną w Polsce. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków.

Dane historyczne ze storny http://www.turystyka.torun.pl, oraz publikacji TONZ oddz. Toruń „Społeczny raport na temat stanu Twierdzy Toruń” – Toruń 2016.

Wizyta 04.2017

Reklamy
Opublikowano architektura militaris, architektura XIX wieku, zabytki polskie | Dodaj komentarz

XIX wieczny wodociąg stacji kolejowej – Aleksandrów Kujawski

Aleksandrów Kujawski jako miasto jest tworem stosunkowo młodym, powstałym w XIX wieku. Wcześniej były tu dąbrowy, pola, może jakaś osada. Miasto nie było do tej pory terenem badan archeologicznych, więc nie wiemy nic z jego dalszej przeszłości. Wiemy jedynie, że wieś Białe Błota, która pierwotnie znajdowała się gdzieś w okolicach dzisiejszego parku wzmiankowana jest już w 1489 roku. Teren obecnego miasta, leżącego na skraju wysoczyzny nad doliną Wisły należały do właścicieli Służewa. W większości były to lasy. Białe Błota była to malutka osada nie mająca właściwie nic wspólnego z późniejszymi dziejami miasta. Miejsce było zalesione, omijały je większe trakty – nie wiemy prawie nic na jej temat, aż do XIX wieku omija je historia. W XVIII w okolice obecnego miasta nad rz. Tążyną sprowadzono luterańskich osadników. Tam powstała osada Białobłockie Holendry (obecne Białe Błota) – jedną z jej pozostałości jest cmentarzyk luterański nad rz. Tążyną. W pierwszej połowie XIX wieku osada, jedna z mniejszych w regionie, skutkiem rozbiorów staje się terenem nadgranicznym. Około roku 1850 wieś Białe Błota wraz z przyległościami została sprzedana przez rodziną Wolskich ze Służewa Walentemu Trojanowskiemu – na ten czas znajdowało się tam 9 domów, a w kolonii Holenderskiej 19 zabudowań. Miejsce obecnego Aleksandrowa stało się siedzibą właściciela włości pod nazwą Trojanowo. Pan Trojanowski zrobił złoty interes, ponieważ Towarzystwo Drogi Żelaznej Warszawsko-Bydgoskiej postanowiło właśnie od niego wykupić tereny na budowę linii kolejowej i stacji granicznej. W 1863 roku otwarto linię kolejową łączącą Bydgoszcz z Łowiczem, czyli tak naprawdę otwierającą połączanie kolejowe Warszawy z Berlinem. Nieopodal pałacu Trojanowskiego zbudowano stację graniczną i komorę celną Carskiej Rosji. Granica z Prusami przebiegała przez odległą o około 2 km rzeczkę Tążynę.

Kompleks stacji, parowozowni, komory celnej i magazynów był bardzo okazały – co widać jeszcze obecnie. Z tych budynków z roku na rok pozostaje coraz mniej. Od kilku lat trwają prace nad rewitalizacją budynku samego dworca.

Na budynki stacji składały się: budynek dworca wraz z częścią pałacową i halą (przekształconą potem w salę sportową), nastawnia, wieża ciśnień, parowozownia z obrotnicą, trzy domy mieszkalne, przy obecnej ulicy  Wojska Polskiego i jeden przy Słowackiego. do tego dochodzą budynki magazynowe – jedyny istniejący do tej pory to ten na tyłach szpitala na ulicy Słowackiego, dwa kolejne, w północnej część kompleksu (przy przejeździe kolejowym i za budynkiem poczty) niedawno rozebrano (tutaj kilka słów o jednym z nich).

Ten cały kompleks musiał być zaopatrzony w wodę i to sporo wody, dla parowozów, i ludzi. Jako, że Aleksandrów znajduje się na skraju wysoczyzny nad doliną Wisły nie było tu dogodnych źródeł wód gruntowych – tak naprawdę to pustynia. Teraz są ujęcia głębinowe z bardzo dobra wodą, ale one mają po kilkaset metrów głębokości. Z wodą w Aleksandrowie zawsze był problem. W XIX wieku aby odpowiedzieć na popyt należało do stacji i domów pracowników kolejowych wodę dostarczyć. Otóż wydaje mi się, że doprowadzono ją do wieży ciśnień aż z Tążyny. Tam zaraz przy nasypie kolejowym (położenie zabytku), tuż przy samej granicy zbudowano budynek z maszyną parową. Poniżej plan sytuacyjny i fotokopia dokumentacji budynku maszynowni. 

plan sytuacyjny wodociągu

Plan sytuacyjny – prawdopodobny przebieg wodociągu. Przy samej granicy na północy – stacja pomp i maszynownia. Na ternie stacji zaznaczonej niebieskim sześciokątem znajduje się wieża ciśnień.

dokumentacja rosyjska - przepompownia

Fotokopia karty dokumentacji maszynowni.

A tak ten budynek wygląda obecnie. Pamiętam jeszcze jak około 20-30 lat temu stał tam komin. Dziś nie ma po nim śladu.

Obok maszynowni zanjduje się most nad Tążyną, a jakieś 200 metrów w kierunku Aleksandrowa – przepust drogowy.

Przy samym moście, czyli pomiędzy budynkiem maszynowni i rzeczką, nie widziałem żadnych pozostałości ujęcia wody. Muszę tam wrócić i porozmawiać z lokatorami. budynek jest obecnie zamieszkały. Nie wiem kto jest właścicielem.

dokumentacja rosyjska - wieża ciśnień

Fotokopia karty dokumentacji stacyjnej wieży ciśnień.

wierza ciśnień

Wieża ciśnień.

żóraw wodny na stacji aleksandrów kuj

Żuraw parowozowy – Aleksandrów Kujwawski.

Dane historyczne odnośnie Aleksandrowa – „Aleksandrów Kujawski – Zarys dziejów” 2009r. Na temat wodociągu są to jedynie moje domysły. Fotokopie dokumentacji otrzymałem od pasjonata historii regionu gdy jeszcze byłem na stażu w ROBiDZ Toruń – prehistoria – niestety nie pamiętam nazwiska tego człowieka.

Wizyta – szereg wizyt latach 1980 do dnia dzisiejszego , ostatnie zdjęcia 03.2017

 

Opublikowano architektura XIX wieku, zabytki polskie, zabytki techniki | Dodaj komentarz

Średniowieczne cerkwie w Atenach.

Ateny to miasto o wielowiekowej historii. Ale poza zabytkami antycznymi możemy tu także znaleźć pamiątki z czasów późniejszych. Należą do nich między innymi cztery średniowieczne cerkwie. Kliknij na nazwę aby otworzyć lokalizację.

cerkwie atenskie 49

Belka leżąca obok cerkwi św. Apostołów na Agorze.

Mały kościół metropolitalny. Widziałem go tylko z zewnątrz. Jednak to co się dzieje na wszystkich czterech elewacja tego kościoła przyprawiło mnie o gęsią skórkę. Budynek pochodzi z XII wieku. Wcześniej zgodnie z przekazami stała tu świątynia cesarzowej Eirine (te informacje tutaj), a przed nią zapewne świątynia antyczna. Kościółek zbudowany jest z bloków marmuru, na częsci z nich są symbole, monogramy i przedstawienia figuralne, w większości, choc nie wszysktei chrzescijańskie. Widać, że są użyte wtórnie. Układ jest typowy dla Aten, centralny, krzyżowo-kopułowy, a własciwie kwadratowy budynek, z prezbiterium zakończonym małą trójboczną absydą z biforium. Nad centralnym punktem kopuła. Wejścia znajdują się od storny zachodniej, północnej i południowej. Obok znajduje się główny kościół metropolitalny z XIX wieku.

Kościół Kapnikarea. Pochodzi z XI wieku. Jak większość cerkwi Ateńskich powstał na miejscu wcześniejszej świątynii antycznej. Układ krzyżowo kopułowy, od zachodu wydzielony przedsionek, od wschodu 3 trójboczne absydy. śrdokowa absyda posiada triforium, natomiast boczne mają biforia. Z północnej strony dobudowana kaplica przykryta kopułą. wydaj mi się, że przedsionek też jest dobudowany później. Tam charakterystyczne duże okna. Wejście od strony południowej. Wewnątrz wspaniałe malowidła naścienne. Nie wolno robić zdjęć – jak we wszystkich cerkwiach w Atenach. Ja zawsze staram się robić zdjęcia bez lampy. Szczególnie w świątyniach i muzeach. Ale tutaj zakaz, jak w większości kościołów, dotyczył robienia jakichkolwiek zdjęć. Ale jednak udało się. Malowidła naścienne pochodza z 1955 roku. Kopułę wspierają cztery użyte wtórnie kolumny antyczne.

Kościół Św Teodorów. Krzyżowo kopułowy z XI wieku. Bardzo dobrze zachowany oryginalny okład. Od strony wschodniej trzy absydy z biforiami. Kościół zbudowano z kamieni przełożonych cegłami. Wewnątrz wspaniały marmurowy ikonostas. Sklepienie całe pokryte osadem pozostałym po wiekach palenia świec.

Zrekonstruowany kościół Św Apostołów na agorze. Jedyny budynek ze średniowiecza który stoi na Agorze. Jedyny jaki sę zachował, choć jest to rekonstrukcja z lat 1954-57, choc pierwotna bryła pochodiz z 1000 roku (tablica informacjyjna). Kościół był niestety zmaknięty. Od innych budynków różni go układ. Cerkiew posiada bowiem absydy na końcach transeptu.Koścół był pierwotnie na rzucie kwadratu, zachodnia część z wejściem została dobudowana później.

Trochę więcej o Atenach tutaj…

Wizyta luty 2017

Opublikowano architektura bizantyjska, Grecja | 1 komentarz

Pancerna Bateria Doświadczalna AB IV

bateria doĹ›wiadczalna AB IV 00W południowej części Torunia znajduje się skansen fortyfikacji. Głównym obiektem jest usytuowana w tym miejscu doświadczalna bateria z kopułą pancerną, dla działa 10,5 cm. Bateria pochodzi z końca XIX wieku. Kopułę zamontowano w 1896 roku. Schron i bateria były dziełem testowym, na podstawie wniosków wyciągniętych z testów w tym miejscu zbudowano szereg baterii na zachodzie Europy. Dokładniejszy opis tutaj. Skansensm opiekuje się Toruńskie Towarzystwo Fortyfikacyjne. Włożyli w to miejsce dużo pracy.

bateria doświadczalna AB IV 36

Bateria pancerna

bateria doświadczalna AB IV 02

Kopuła baterii.

bateria doświadczalna AB IV 24

Wizyta marzec 2017

Opublikowano architektura militaris, architektura XIX wieku | 1 komentarz

Wejście na klatkę schodową kamienicy, ulica Józefa Poniatowskiego 3, Toruń

Dwa kwartały na przedmieściu św Katarzyny w Toruniu, pomiedzy ulicami Warszawską, Piastowską, Plac 18 Stycznia i Józefa Poniatowskiego zajmują kamienice z przełomu XIX i XX wieku. Ich elewacje sa pięknym przykładem budownictwa miejskiego bell epoque. Nawiązują swoimi rozwiązaniami do dzielnic Berlina. Czasami warto wejść do środka aby podziwiać piękne klatki schodowe i witraże, które przetrwały dziką kolektywizację.

W 2012 roku dzięki funduszom unijnym miasto rozdzieliło pieniądze na renowację zabytków. Częśc pięniędzy trafiła także do współnoty zamieszkującej kamienicę na Józefa Poniatowskeigo nr 3. Z tych pieniędzy zrealizowano renowację klatki schodowej. Wspaniały efekt możemy podziwaić i my.

3

Klatks schodowa, ul. Józefa Poniatowskiego 3

5

4

7

6

Witraż na drzwiach. Ul Józefa Poniatowskeigo 3.

wizyta: Marzec 2017

Opublikowano architektura mieszczańska, architektura XIX wieku | Dodaj komentarz

Kościół p.w. św. Małgorzaty w Kościelcu Kujawskim.

W małej miejscowości kilka kilometrów na zachód od Inowrocławia znajdują sie dwa wspaniałe zabytki rodem ze średniowiecza. Pierwszym z nich, o starszej metryce, są relikty grodu wczesnośredniowiecznego, a drugim wspaniały przykład architektury romańskiej, kościół parafialny p.w. św Małgorzaty.

koscielec kujawski 33

Koścół od storny północnej – widoczna kaplica z XIX wieku i kruchta.

Niestety do grodziska, usytuowanego w parku nieopodal wysychającego jeziora, nie ma dziś dostępu, ponieważ znajduje się ono na terenie prywatnym, ogrodzonym i… okamerowanym. Szkoda, ponieważ relikty z daleka i na lidarze wyglądają dość okazale. Nic to, następnym razem może uda się nawiązać kontakt z właścicielem działki i wejśc na teren.

lidar

Skupmy sie więc na kościele. Budynek stoi na małym wzgórzu obok parku. Zaraz przy nim przebiega dawna droga łącząca prawie w linii prostej Inowrocław i Pakość.

Kosciół jest orientowany. Pierwotne założenie zbudowano z granitowych ociosanych bloków. Całość nadbudowana jest gotycką cegłą, w wątku widoczne sa zendrówki. Na bryłę składa sie prostokątna nawa, z prostokątnym przebiterium zakończonym absydą. Po zachodniej stronie stoi kwadratowa wieża. Wejścia zanjdują sie od storny północnej i południowej. Północne wejście posiada dobudowaną kruchtę. Przez wieki dokonano licznych przebudów. W końcu średniowiecza przesklepiono prezbiterium. Nastepnie po obu stronach dobudowano kaplice w stylu renesansowym, jednakże nie sa one wbrew pozorom równoczasowe. Południowa – kaplica grobowa Kościeleckich dobudowana została w 1559 roku. Natomiast północna kaplica dobudowana została w 1861 roku. Z materiału pochodzącego z wyburzenia postawiono przyziemie i wydej mi się, że z tego mateirłu powstała kruchta. Kaplica północna nawiązuje detalem do południowej. W 1861 roku dokonano także innych przeróbek – zmieniono drewniany strop nawy na sklepienie, podwyższono mur przebiterium.

koscielec kujawski 16

Prezbiterium. Po lewej kapliza z XVI wieku, po prawej kaplica z XIX wieku

Ciekawym elementem jest wieża. Na parterze posiada ona oryginalne sklepienie. Wąskie schody w grubości muru prowadza na piętro. Tam we wschodniej ścianie znajduje półkolista nisza.

Zabytek jest ciekawym przykładem kujawskiej architektury sakralnej z wczesnego średniowiecza. Niestety nie znamy daty jego powstania, ale przyjmuje się przełom XII i XIII wieku.
Budynek – choc mniejszy nawiązje konstrukcją do kolegiaty w Inowrocławiu. Może stawiała go ta sama strzecha budowlana? Możemy się tylko domyślać.

Wizyta marzec 2017 – Dane historyczne za Z. Świechowski „Zabytki Romańskie w Polsce”.

 

 

Opublikowano architektura romańska, grodziska, zabytki polskie | Dodaj komentarz

Kamienica Roberta Tilka, Toruń Piernikarska 1

Toruń jest miastem pełnym wspaniałych zabytków. Skupiając sie na architekturze gotyckiej zapominamy nieraz o budynkach „cywilnych” postawionych przez znamienitych mieszkańcach miasta z czasów późniejszych.

Kamienica na rogu ulicy Piernikarskiej i Jakuba przypomina nam jedną z niezwykłych historii związanych z miastem. Została ona postawiona przez Roberta Tilka, syna Henryka. Wynalazcy i fabrykanta z XIX wieku. Wspaniała i mało znana historia tego człowieka została naszkicowna w artykule pod linkiem. Do dziś nie znałem tej historii, ale sam budynek zawsze mnie inspirował.

Sama kamienica stoi w miejscu zburzonej średniowiecznej bramy Św. Jakuba. Została zbudowna w 1887 roku w stylu typowym dla historyzmu tego okresu. Z pięknym wykuszem w częsci narożnej, podtrzymywanym przez dwie hermy. Pod balkonem widoczny monogram rodziny Tilk podtrzymywany przez dwa putta. W oknach przyziemia zachowały się wspaniałe drewniane żaluzje – wydaje mo się że z XIX wieku. Zdobienia i rzeźby stanowią wspaniały przykład budownictwa z tamtego okresu. Więcej informacji na temat budynku tutaj.

Podczas wizyty rozmawiałem z panią, która mieszka na pierwszym piętrze. Mówiła mi, że kręcono tutaj ujęcia do dwóch filmów. Między innymi pana Krzysztofa Zanussiego.

 

wizyta: luty 2017

Opublikowano architektura mieszczańska, architektura XIX wieku, zabytki polskie | Dodaj komentarz