XIX wieczny wodociąg stacji kolejowej – Aleksandrów Kujawski

Aleksandrów Kujawski jako miasto jest tworem stosunkowo młodym, powstałym w XIX wieku. Wcześniej były tu dąbrowy, pola, może jakaś osada. Miasto nie było do tej pory terenem badan archeologicznych, wieś Białe Błota, która pierwotnie znajdowała się gdzieś w okolicach dzisiejszego parku wzmiankowana jest już w 1489 roku. Tereny te należały do właścicieli Służewa. Jednakże była to malutka osada nie mająca właściwie nic wspólnego z późniejszymi dziejami miasta. Miejsce było zalesione, omijały je większe trakty – nie wiemy prawie nic na jej temat, aż do XIX wieku omija je historia. W XVIII w okolice obecnego miasta nad rz. Tążyną sprowadzono luterańskich osadników. Tam powstała osada Białobłockie Holendry (obecne Białe Błota) – jedną z jej pozostałości jest cmentarzyk luterański nad rz. Tążyną. W pierwszej połowie XIX wieku osada, jedna z mniejszych w regionie, skutkiem rozbiorów staje się terenem nadgranicznym. Około roku 1850 wieś wraz z przyległościami została sprzedana przez rodziną Wolskich ze Służewa Walentemu Trojanowskiemu – na ten czas znajdowało się tam 9 domów, a w kolonii Holenderskiej 19 zabudowań. Miejsce obecnego Aleksandrowa stało się siedzibą właściciela włości pod nazwą Trojanowo. Pan Trojanowski zrobił złoty interes, ponieważ Towarzystwo Drogi Żelaznej Warszawsko-Bydgoskiej postanowiło właśnie od niego wykupić tereny na budowę linii kolejowej i stacji granicznej. W 1863 roku otwarto linię kolejową łączącą Bydgoszcz z Łowiczem, czyli tak naprawdę otwierającą połączanie kolejowe Warszawy z Berlinem. Nieopodal pałacu Trojanowskiego zbudowano stację graniczną i komorę celną Carskiej Rosji. Granica z Prusami przebiegała przez odległą o około 2 km rzeczkę Tążynę.

Kompleks stacji, parowozowni, komory celnej i magazynów był bardzo okazały – co widać jeszcze obecnie. Z tych budynków z roku na rok pozostaje coraz mniej. Od kilku lat trwają prace nad rewitalizacją budynku samego dworca.

Na budynki stacji składały się: budynek dworca wraz z częścią pałacową i halą (przekształconą potem w salę sportową), nastawnia, wieża ciśnień, parowozownia z obrotnicą, trzy domy mieszkalne, przy obecnej ulicy  Wojska Polskiego i jeden przy Słowackiego. do tego dochodzą budynki magazynowe – jedyny istniejący do tej pory to ten na tyłach szpitala na ulicy Słowackiego, dwa kolejne, w północnej część kompleksu (przy przejeździe kolejowym i za budynkiem poczty) niedawno rozebrano (tutaj kilka słów o jednym z nich).

Ten cały kompleks musiał być zaopatrzony w wodę i to sporo wody, dla parowozów, i ludzi. Jako, że Aleksandrów znajduje się na skraju wysoczyzny nad doliną Wisły nie było tu dogodnych źródeł wód gruntowych – tak naprawdę to pustynia. Teraz są ujęcia głębinowe z bardzo dobra wodą, ale one mają po kilkaset metrów głębokości. Z wodą w Aleksandrowie zawsze był problem. W XIX wieku aby odpowiedzieć na popyt należało do stacji i domów pracowników kolejowych wodę dostarczyć. Otóż wydaje mi się, że doprowadzono ją do wieży ciśnień aż z Tążyny. Tam zaraz przy nasypie kolejowym (położenie zabytku), tuż przy samej granicy zbudowano budynek z maszyną parową. Poniżej plan sytuacyjny i fotokopia dokumentacji budynku maszynowni. 

plan sytuacyjny wodociągu

Plan sytuacyjny – prawdopodobny przebieg wodociągu. Przy samej granicy na północy – stacja pomp i maszynownia. Na ternie stacji zaznaczonej niebieskim sześciokątem znajduje się wieża ciśnień.

dokumentacja rosyjska - przepompownia

Fotokopia karty dokumentacji maszynowni.

A tak ten budynek wygląda obecnie. Pamiętam jeszcze jak około 20-30 lat temu stał tam komin. Dziś nie ma po nim śladu.

Obok maszynowni zanjduje się most nad Tążyną, a jakieś 200 metrów w kierunku Aleksandrowa – przepust drogowy.

Przy samym moście, czyli pomiędzy budynkiem maszynowni i rzeczką, nie widziałem żadnych pozostałości ujęcia wody. Muszę tam wrócić i porozmawiać z lokatorami. budynek jest obecnie zamieszkały. Nie wiem kto jest właścicielem.

dokumentacja rosyjska - wieża ciśnień

Fotokopia karty dokumentacji stacyjnej wieży ciśnień.

wierza ciśnień

Wieża ciśnień.

żóraw wodny na stacji aleksandrów kuj

Żuraw parowozowy – Aleksandrów Kujwawski.

Dane historyczne odnośnie Aleksandrowa – „Aleksandrów Kujawski – Zarys dziejów” 2009r. Na temat wodociągu są to jedynie moje domysły. Fotokopie dokumentacji otrzymałem od pasjonata historii regionu gdy jeszcze byłem na stażu w ROBiDZ Toruń – prehistoria – niestety nie pamiętam nazwiska tego człowieka.

Wizyta – szereg wizyt latach 1980 do dnia dzisiejszego , ostatnie zdjęcia 03.2017

 

Reklamy
Ten wpis został opublikowany w kategorii architektura XIX wieku, zabytki polskie, zabytki techniki. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s