Romański kościół pw. Św. Jana Chrzciciela w Siewierzu

Jadąc trasą E75 z Częstochowy na południe mijamy miejscowość Siewierz. Już za zabudową miejską, na wzgórzu na wschód od drogi mijamy cmentarz, w którego centrum stoi jedna z najstarszych i stosunkowo lepiej zachowanych kamiennych budowli na terenie Polski.

Jest to romański kościół Św. Jana Chrzciciela, zbudowany z wapiennych obrobionych bloków, emporowy, na planie prostokąta, z półkolistą absydą i dwuspadowym dachem. Wejście bez tympanonu z łukiem odciążającym. Budynek nie jest idealnie orientowany, jego osi południowy-zachód – północny-wschód.

Niestety nie udało mi się wejść do środka, z tablicy informacyjnej na zewnątrz budynku dowiadujemy się że wewnątrz znajduje się zrekonstruowane po II wojnie światowej sklepienie kolebkowe z gurtami (burgundzkie). dodatkowo podczas prac rekonstrukcyjnych rozebrano północną, przechyloną ścianę i złożono ją na powrót w tym samym układzie. Odnaleziono także ślady empory.

Według Długosza, fundatorem był Piotr Włostowic i fundacja miała miejsce w 1144 roku. Jednak prawie na pewno było to wcześniej i większość historyków datuje go na lata 1050-1150. O czym świadczy charakterystyczna i prosta w formie architektura budynku.

Świątynia jest pozostałością po grodzisku, które wznosiło się w tym miejscu ponad meandrującą na południu i wschodzie rzeką i jest potwierdzeniem znaczenia jakie to miejsce posiadało w przeszłości. Gdy w 1276 roku lokowano nowe miasto na północ od kościoła budynek zaczął powoli tracić funkcję. W XVII wieku zawaliło się sklepienie. W XIX wieku dekretem władz pruskich wokoło kościoła założono cmentarz który funkcjonuje tu do dziś. Jest to powodem niemożliwości przeprowadzenia badań terenowych.

Kościół jest otwarty tylko 2 razy do roku: dniu Św. Jana Chrzciciela i Zaduszki.

Wizyta Grudzień 2017

Opublikowano architektura romańska, grodziska, zabytki polskie | Otagowano | Dodaj komentarz

Grodzisko Czarnowo pow. toruński

Miejscowość Czarnowo ma swoją bogatą historię. Położenie przy krawędzi prawego brzegu Wisły, zaraz przed zakrętem rzeki w kierunku północnym, stwarzało w przeszłości wiele możliwości kontroli ruchu na rzece.

Na południowy-zachód od centrum miejscowości (za centrum przyjmuję Gotycki kościół z XIV wieku) znajdują się dwa stanowiska archeologiczne.

Stanowisko Czarnowo 46 (nr wpisu C160) to pozostałości północnej części grodziska z epoki żelaza. Znane także pod nazwą Kamieniec. Podczas badań archeologicznych odnaleziono artefakty pozwalające datować tą osadę nalata 700-500 p.n.e. (Hallstadt D), jest to osada ludów kultury łużyckiej – tzw grupy chełmińskiej. Jednym z ciekawszych elementów jest znalezisko pozostałości bramy grodu, gdzie wśród belek odnaleziono scytyjskie grociki i ludzkie szczątki. „W pobliżu bramy odkryto szkielety ludzkie i scytyjskie grociki strzał, świadczące o rozegraniu się tu walki z watachą scytyjską” (Kostrzewski 1958, 275). Prawdopodobne, że grodzisko uległo napaści Scytów – nomadów ze stepów rozciągających się pomiędzy północnym wybrzeżem Morza Czarnego i wschodnimi granicami obecnego Kazachstanu. Nadal toczy się dyskusja w środowiskach naukowych odnośnie tego zagadnienia. Przyjmuje się także, że osada miała związek z kontrolą szlaku bursztynowego. Niemniej, na pewno osada ta miała duże znacznie – świadczą o tym znaleziska. Niestety obecnie większa część jej owalnego założenia została rozmyta przez Wisłę.

Czarnowo – grodzisko łużyckie, stanowisko 46

Lokalizacja tutaj

Nieco na wschód od łużyckiej osady znajduje się drugie stanowisko Czarnowo 1 (nr wpisu C/21 2003). Jest to pozostałość grodu średniowiecznego. W zarysie prawie kwadratowe, od północy zachodu i wschodu otoczone głęboką fosą, szeroką na kilka metrów. Jej zarys tworzy prostokąt o bokach około 40 metrów. Majdan również prawie czworokątny, ma wymiary około 20 x 20 metrów. Jest wyniesiony o około 6-8 metrów ponad dno fosy i o kilka metrów ponad otaczające go tereny zalewowe. Obecnie południową krawędź grodziska stanowi kanał, wykopany przez mennonitów.

Czarnowo – grodzisko średniowieczne, stanowisko 1

W internecie napotkałem wzmiankę, że grodzisko było użytkowane przez wojska Pruskie, a potem Rosyjskie na początku XIX wieku. Wydaje mi się, że to może być przyczyną tak doskonale zachowanych fos i ostrołukowych kształtów, niespotykanych raczej wśród zabytków o średniowiecznej chronologii. Wydaj mi się, że jako naturalnie obronne wyniesienie relikt został zaadaptowany jako bateria artyleryjską flankująca brzeg Wisły. Doskonale widać szczególnie przeciskarpy od zachodu i północy.

Lokalizacja tutaj

W internecie napotykam narrację mylącą te dwa stanowiska. Poniżej mapa pokazująca lokalizację obu stanowisk.

Powyżej w galerii zdjęcia grodziska średniowiecznego.

Wizyta: styczeń 2020

Opublikowano grodziska, zabytki polskie | Otagowano , | Dodaj komentarz

Grodzisko Chełmonie (pow. golubsko-dobrzyński)

Grodzisko stożkowate w Chełmoniach jest częścią większego kompleksu osadniczego. Samo stanowisko znajduje się na wschód od gotyckiego kościoła Św. Bartłomieja, i zespołu pałacowego. Od pałacu i parafii oddziela go dolina, i ciek wodny. Prawdopodobnie w rzeczonej dolince znajdował się zbiornik wodny. Od zachodu przy relikcie znajduje się niewielkie oczko wodne.

Grodzisko. Widok ogólny.
Grodzisko, widok od południa

Całość założenia grodowego znajduje się więc we wnętrzu doliny.

Grodzisko oznaczone strzałką. Kościół oznaczony na czerwono, park i zespół pałacowy oznaczony na zielono.

Obiekt ma kształt prawie prostokątny. Zorientowany na osi północ południe. Majdan wznosi się na około 6-8 metrów ponad poziomem obecnego gruntu. Fosa od strony wschodniej i południowej jest bardzo dobrze widoczna, szeroka na około 8 metrów. Majdan jest dość obszerny jak na gródek typu motte ma wymiary około 25 x 10 metrów. Obniża się w kierunku północy. Wieżę mieszkalną umiejscawiałbym w południowej części majdano.

Grodzisko. Widok od północy.
Fosa wschodnia, widok od północy.
Majdan grodziska.

Lokalizacja: 53°06’58.6″N 18°54’26.1″E

Rejestr zabytków C/62

Wizyta: styczeń 2021

Opublikowano grodziska, zabytki polskie | Otagowano , , | Dodaj komentarz

Grodzisko Skudzewo gm. Zław Wieś

Skudzewo, miejscowość na granicy wyżyny przy skraju pradoliny Toruńsko Eberswaldzkiej.

Na początku XX wieku niemieccy archeolodzy przeprowadzili tu wykopaliska. Odnaleziono ślady osadnictwa i artefakty datowane na czasy trwania kultury łużyckiej, na XII – XV wiek p.n.e.

Wpis do rejestru zabytków w 1965 roku.

Ciekawe, że w latach 70-tych poszukiwania osady łużyckiej nie przyniosły skutku.

W latach 80 tych przeprowadzono badania pod nadzorem prof. Koli z UMK na terenie późnośredniowiecznego grodziska typu motte. Podczas tych badań odkryto nawarstwienia z artefaktami datowanymi na XIV-XV wiek. Między innymi elementy kolczugi, żeleźce topora, elementu uzdy, strzemiona, groty. Źródła pisane podają, że wojska Jagiełły spaliły gródek w 1414 roku.

Dalsze losy miejscowości opisano tutaj: https://skludzewo.eu/skludzewo-historia/

Grodzisko położne jest na skraju krawędzi wyżyny, na końcu parku za XIX wiecznym pałacem, obecnie siedzibą Fundacji Piękniejszego Świata.

Budynek pałacu i park. W parku znajduje się dawny cmętarz.

Badania archeologów z UMK potwierdziły istnienie drewnianych konstrukcji na grodzisku, oraz oddzielenie go od cypla za pomocą dwóch fos. Pierwsza obecnie o głębokości i 2-3 i szerokości około 4-5 metrów. Druga, znacznie szersza i głębsza. Około 6-8 m głęboka i 8 metrów szeroka.

Gródek – widok na majdan
Gródek widok z majdanu na główną fosę
Główna fosa

Majdan gródka ma około 12 metrów średnicy. Ze szczytu widać dno doliny w promieniu kilku kilometrów.

Widok z majdanu

Wizyta grudzień 2020

Opublikowano grodziska, zabytki polskie | Otagowano , , , | Dodaj komentarz

Osetno, Ostrowite (pow. Nowomiejski), domniemane grodzisko na cyplu nad Jeziorem Głowin

Na południe od miejscowości Osetno znajduje się Jezioro Głowin. Na jego cyplu na zachodnim brzegu znajdują się relikty ziemnej konstrukcji.

Na lidarze wydaje się, że mamy do czynienia z wczesnośredniowiecznym grodziskiem refugialnym typowym dla tych regionów.

Nie znalazłem żadnych danych na jego temat w Internecie. Planuję wizję lokalną w zimę i ewentualne zgłoszenie tego faktu do konserwatora zabytków celem zapewnienia ochrony prawnej.

Październik 2020

Wizyta na miejscu potwierdza moje przypuszczenia, że jest to grodzisko. Określenie chronologii i przeznaczenia wymaga dalszych badań.

W terenie wygląda to idealnie jak na lidzarze. Obwód około 160 metrów. Wał od strony zachodniej wysoki na około 3 metry, fosa lekko zabagniona, najprawdopodobniej odcinała półwysep od lądu. Wały od strony jeziora niskie, prawie niewidoczne, a majdan wyraźnie obniżony. Główny wał od zachodu bardzo dobrze widoczny. Brama znajdowała się prawdopodobnie od południa, tam gdzie prowadzi dziś droga do końca cypla.

Widok od zachodu na główny wał po lewej. Po prawej widoczne zagłębienie fosy.

Wizyta listopad 2020

W grudniu 2020 złożyłem emailowy wniosek (informację) do WKZ oddz. Olsztyn o wpis do rejestru zabytków archeologicznych.

Dziś (styczeń 2021) otrzymałem informację zwrotną, że zabytek rzeczywiście nie figuruje jeszcze na liście zabytków i nawet w związku z niedotrzymaniem przeze mnie procedury zgłaszania, podjęte zostaną kroki z urzędu aby zapewnić mu odpowiednią ochronę prawna. Bardzo mnie to cieszy.

Styczeń 2020

Opublikowano grodziska, zabytki polskie | Otagowano , , , | Dodaj komentarz